ଓଡ଼ିଶାର କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ପରିଚିତ କରାଇବାରେ ଅନେକ ମହାନ ସାଧକଙ୍କର ଅବଦାନ ରହିଛି। ଏହି ପାଠରେ ଆମ ରାଜ୍ୟର ଦୁଇଜଣ ବିଶିଷ୍ଟ ନୃତ୍ୟଗୁରୁ—ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଏବଂ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀହରି ନାୟକଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସାଧନା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟର ଜଣେ ଯୁଗପୁରୁଷ ତଥା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ। ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ରଘୁରାଜପୁର ଗ୍ରାମର ଏକ ଚିତ୍ରକର ପରିବାରରେ ସେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନୁ ସେ ଗୋଟିପୁଅ ଏବଂ ରାସଦଳରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଅଭିନୟ କରି ନିଜର ପ୍ରତିଭା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଓଡ଼ିଶା ଥିଏଟର୍ସ, ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ଥିଏଟର୍ସ ‘ବି’ ଗ୍ରୁପ୍ ଏବଂ ରୂପଶ୍ରୀ ଥିଏଟର୍ସରେ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ତଥା ନୃତ୍ୟଗୁରୁ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ କଟକର କଳା ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଓଡ଼ିଶୀ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇବା ସହିତ ‘ସୃଜନ’ ନାମକ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଗଠନ କରିଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରାଗରେ ପଲ୍ଲବୀ ରଚନା କରିବା ସହ ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦର ଅଷ୍ଟପଦୀରେ ନୃତ୍ୟ ସଂଯୋଜନା କରି ସେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ସଂଯୁକ୍ତା ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଭଳି ବହୁ ଖ୍ୟାତନାମା ଶିଳ୍ପୀ ତାଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅତୁଳନୀୟ ଅବଦାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ, ପଦ୍ମଭୂଷଣ ଏବଂ ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀହରି ନାୟକ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଛଉ ନୃତ୍ୟର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ସାଧକ ଥିଲେ। କଟକ ଜିଲ୍ଲାର କନକପୁରରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଚାକିରି ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟଜୀବନ ବାରିପଦାରେ ବିତିଥିଲା। ସେ ବାରିପଦାର ଉତ୍ତର ସାହି ଛଉ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରୁ ନିଜର ନୃତ୍ୟ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ନଟରାଜ, ମହାଦେବ, ସବର ଟୋକା ଭଳି ଏକକ ନୃତ୍ୟ ତଥା କୈଳାସ-ଲୀଳା ଓ ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଭଳି ଦଳଗତ ନୃତ୍ୟରେ ସେ ଚମତ୍କାର ଅଭିନୟ କରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶା ପୋଲିସ ବିଭାଗରେ ଚାକିରି କରି ମଧ୍ୟ ସେ ନିୟମିତ ନୃତ୍ୟ ସାଧନା ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ପରେ ସେ ଉତ୍କଳ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଛଉ ନୃତ୍ୟ ବିଭାଗୀୟ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଅନେକ ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ। ଛଉ ନୃତ୍ୟକୁ ଦେଶ ବିଦେଶରେ ପରିବେଷଣ କରି ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଗୌରବ ଆଣିଥିଲେ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ।
ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଓ କଳା ପ୍ରତି ଥିବା ନିଷ୍ଠା ଆମ ରାଜ୍ୟର ନୃତ୍ୟ ସମ୍ପଦକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରେରଣା ଅଟେ।