ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାନବ ଶରୀର ଏବଂ ମୁଖମଣ୍ଡଳର ବିଭିନ୍ନ ଭାବଭଙ୍ଗୀ ତଥା ତାର ଆନୁପାତିକ ଭାଗମାପ ବିଷୟରେ ବୁଝାଯାଇଛି । ଆମେ ଆମର ଖୁସି, ଦୁଃଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭାବପ୍ରବଣତାକୁ ମୁହଁର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଉ । ନାଟକ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ନବରସର ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାବଭଙ୍ଗୀକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଅଭିନୟ କରାଯାଏ । ମୁହଁର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବା ସମୟରେ ତାର ସଠିକ୍ ଅନୁପାତକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖିବାକୁ ହୁଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଦୁଇଟି ଆଖି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନ ପ୍ରାୟ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆଖିର ଚଉଡ଼ା ସହିତ ସମାନ ଏବଂ କାନ ଦୁଇଟି ଭ୍ରୂଲତା ସ୍ତରରୁ ନାକର ଅଗ୍ରଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଶିଶୁଠାରୁ ବୟସ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁହଁର ଗଠନ ଓ ଅନୁପାତରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।
ଏଥିସହିତ ଏହି ପାଠରେ ତାମିଲନାଡୁର ମହାବଳୀପୁରମରେ ଥିବା ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଥରକଟା ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ 'ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ' ବା 'ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତପସ୍ୟା' ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି । ଏହି କଳାକୃତି ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 'ରିଲିଫ୍ ସ୍କଲ୍ପଚର୍' ବା ସ୍ଥିତ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, ଯାହାର ପଛ ଭାଗ ସମତଳ ଥାଏ ଏବଂ ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ସମୟକ୍ରମେ ମୂର୍ତ୍ତିର ମୁହଁ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଭଙ୍ଗୀ ଦେଖି ବିଭିନ୍ନ ଭାବନାକୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ ।
ପାଠଟିରେ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରି କିପରି ଏକ ରିଲିଫ୍ ମୁଖାକୃତି ତିଆରି କରାଯାଏ, ତାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି । ମାଟିକୁ ଚକଟି, ବେଲଣାକାଠି ସାହାଯ୍ୟରେ ସ୍ଲାବ୍ ଗଢ଼ିବା ଏବଂ କାଗଜର ମୁଖାକୃତିକୁ ସେଥିରେ ଚିହ୍ନଟ କରି ବଳକା ମାଟି ବାହାର କରି ମୁହଁର ଗଠନ କରାଯାଏ । ମାଟି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ 'ସ୍ଲିପ୍' ବା ମାଟିର ପତଳା ଘୋଳାକୁ ଅଠା ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଶେଷରେ, ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ଚିତ୍ରକଳା ଯଥା ମୋଗଲ ଲଘୁଚିତ୍ର, ଜୈନ ପୋଥିଚିତ୍ର, ଓଡ଼ିଶାର ଭିତ୍ତିଚିତ୍ର ଓ ସୌରା ଚିତ୍ରକଳାର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ମଣିଷର ଶରୀର ଗଠନ ଓ ଚର୍ମର ରଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ସମାଜରେ ଥିବା ଧରାବନ୍ଧା ଭୁଲ୍ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଛି ।