ବସ୍ତ୍ର କାରିଗରମାନେ ସୁନ୍ଦର କଳାକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ କପଡ଼ା, ସୂତା ଏବଂ ଛୁଞ୍ଚି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।
ମୋଟିଫ୍ ହେଉଛି ଏକ ସାଜସଜ୍ଜା ରୂପାଙ୍କନ, ଯାହା ବାରମ୍ବାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇ ବସ୍ତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ଢାଞ୍ଚା ଗଠନ କରେ ।
ଭାରତୀୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ବିନ୍ଦୁ ଏବଂ ବୃତ୍ତ ମୋଟିଫ୍ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାର ସାଙ୍କେତିକ ଅର୍ଥ ବହନ କରେ ।
ବସ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପରେ ରେଖା ରୂପାଙ୍କନ ଶକ୍ତି, ଗତି ଏବଂ ପ୍ରଗତିକୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ ।
ଆମ୍ବ କଷି ରୂପାଙ୍କନ ଜୀବନ, ଅନନ୍ତକାଳ ଓ ଉର୍ବରତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
ଭାରତୀୟ ବସ୍ତ୍ର କଳାରେ ଶୁକ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଣୟ ଏବଂ ମୟୂର ରାଜକୀୟତା ଓ ଅମରତ୍ବକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
ବସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମୋଟିଫ୍ ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାର ସାଙ୍କେତିକ ଅର୍ଥ ବହନ କରେ ।
ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ସୂତାକୁ ଧାଗା ଏବଂ ତେଲଗୁ ଭାଷାରେ ଛୁଞ୍ଚିକୁ ସୋଦି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କପଡ଼ା ଖଣ୍ଡକୁ ଏକାଠି ଯୋଡ଼ି ସିଲେଇ କରିବା କଳାକୁ ପ୍ୟାଚୱାର୍କ କୁହାଯାଏ ।
ପ୍ୟାଚୱାର୍କ କାମର ତଳ ଧାରରେ ସଜାଯାଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ସୂତାର ଗଣ୍ଠିଗୁଡ଼ିକୁ ଟାସେଲ୍ କୁହାଯାଏ ।
ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ସୂଚିକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଚାନ୍ଦୁଆ ଏବଂ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଚିକନକରୀ ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପ ।
କର୍ଣ୍ଣାଟକର କସୁତି, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର କାନ୍ଥା ଏବଂ କାଶ୍ମୀରର କଶିଦା ହେଉଛି ଭାରତର ବିଶିଷ୍ଟ ସୂଚିକାର୍ଯ୍ୟ ପରମ୍ପରା ।
କେତେକ ପାରମ୍ପରିକ ସୂଚିକାର୍ଯ୍ୟରେ କପଡ଼ାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦର୍ପଣ, କାଚ, ମଣି ଏବଂ ଚକଚକ୍ ପଦାର୍ଥ ଖଞ୍ଜାଯାଏ ।
ବସ୍ତ୍ର କଳାକୃତି କେବଳ ସମତଳ ପୃଷ୍ଠରେ ସୀମିତ ନ ରହି ତ୍ରି-ପାର୍ଶ୍ବିକ ଖେଳଣା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଗଠନ କରାଯାଇପାରେ ।
କଳା ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଥିବା ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର କଳାକୃତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ପରିଦର୍ଶକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ ।