ଲୋକଙ୍କ ମନର ଭାବ ଏବଂ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ସାଇତି ରଖିବା ପାଇଁ ଲିପିର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।
ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ୫୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ସିନ୍ଧୁ-ସରସ୍ଵତୀ ସଭ୍ୟତାରୁ ଲିଖନ ପ୍ରଣାଳୀର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇ ପାରିଛି।
ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ଖୋଦିତ ଆଦେଶନାମା ପ୍ରାୟ ୨୭୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା।
ଭାରତର ମୂଳ ସମ୍ବିଧାନକୁ ପ୍ରେମ ବିହାରୀ ନାରାୟଣ ରେଇଜାଦା ଇଂରାଜୀରେ ଏବଂ ବସନ୍ତ କୃଷ୍ଣ ବୈଦ୍ୟ ହିନ୍ଦୀରେ ନିଜ ହାତରେ ଲେଖିଥିଲେ।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ୨୨ଟି ଭାଷାକୁ ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଅଛି।
ଅକ୍ଷର ହେଉଛି ଯେକୌଣସି ଲିପିର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ, ଯାହା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳରେ ଛବିଳ ଅକ୍ଷର ବା ପିକଟୋଗ୍ରାମ ରୂପରେ ଥିଲା।
ହସ୍ତଲିଖନ କଳା ବା କାଲିଗ୍ରାଫି ମାଧ୍ୟମରେ କଳାକାରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ ଗଢ଼ିଥାନ୍ତି।
ହସ୍ତଲିଖନ ପାଇଁ ଖଜୁରୀ ପତ୍ର, କପଡ଼ା, କାଗଜ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପର, ତୁଳୀ, କଲମ, କାଳି ଓ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ।
ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କାର ପ୍ରତୀକ ‘₹’ ଦେବନାଗରୀ ଲିପିର ‘ରୂପିଆ’ ଶବ୍ଦର ‘ର’ ଅକ୍ଷରରୁ ଅଣାଯାଇଛି।
ଟଙ୍କା ପ୍ରତୀକର ଉପର ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖା ଶିରୋ-ରେଖା ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖା ଜାତୀୟ ପତାକାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ କରେ।
ପାଠକଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ମୋଟା, ତେର୍ଚ୍ଛା, ପତଳା କିମ୍ବା ସାଜସଜ୍ଜାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈଳୀରେ ଲେଖାଯାଏ।
ସଠିକ୍ ଅକ୍ଷର ଗଠନ ପାଇଁ ନିମ୍ନରେଖା, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେଖା, ମଧ୍ୟରେଖା ଏବଂ ତେର୍ଚ୍ଛାରେଖା ସାହାଯ୍ୟରେ ଗ୍ରୀଡ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ।
କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଉଚ୍ଚସ୍ଵରକୁ ବଡ଼ ବା ମୋଟା ଅକ୍ଷରରେ ଏବଂ ଧୀର ସ୍ଵରକୁ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ।
ହସ୍ତଲିଖନ ଦକ୍ଷତା ଟାଟୁ କରିବା, ଗ୍ରାଫିକ୍ କଳା, ପୁସ୍ତକ ପ୍ରଚ୍ଛଦ, ପ୍ରାଚୀର ପତ୍ର ଓ ଆନିମେସନ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବୃତ୍ତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଏକ ପୋଷ୍ଟର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶୀର୍ଷକ ସହିତ ତାରିଖ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଏବଂ ମାର୍ଜିନ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ।