ଲୋକଙ୍କ ମନର ଭାବନା ଓ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ଲିପି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ଅଟେ। ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ୫୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ସିନ୍ଧୁ-ସରସ୍ଵତୀ ସଭ୍ୟତାରୁ ଲିଖନ ପ୍ରଣାଳୀର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ୨୭୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ଖୋଦିତ ଶିଳାଲେଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଭାରତର ମୂଳ ସମ୍ବିଧାନକୁ ଦୁଇଜଣ ହସ୍ତଲିଖନ ଶିଳ୍ପୀ ହାତରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଲେଖିଥିଲେ। ପ୍ରେମ ବିହାରୀ ନାରାୟଣ ରେଇଜାଦା ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀରେ ଏବଂ ବସନ୍ତ କୃଷ୍ଣ ବୈଦ୍ୟ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ଦେବନାଗରୀ ଲିପିରେ ଲେଖିଥିଲେ। ୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖରେ ଏହା ସ୍ଵାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ଆମେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ ଭାବରେ ପାଳନ କରୁ। ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ୨୨ଟି ଭାଷାକୁ ସ୍ଵୀକୃତି ଦିଆଯାଇଛି।
ଅକ୍ଷର ହେଉଛି ଯେକୌଣସି ଲିପିର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ। ଆରମ୍ଭରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଚିତ୍ର ବା ପିକଟୋଗ୍ରାମ ରୂପରେ ଥିଲା, ଯାହା ପରେ ଏକ ସଂଗଠିତ ଲିପିର ରୂପ ନେଲା। ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତଲିଖନ ବା କାଲିଗ୍ରାଫି କେବଳ ସାଧାରଣ ଲେଖା ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ କଳା। କଳାକାରମାନେ ବହୁ ସମୟ ଓ ପରିଶ୍ରମ ଦେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଖଜୁରୀ ପତ୍ର, କପଡ଼ା ଓ କାଗଜ ଉପରେ ପର, ତୁଳୀ, କଲମ ଓ କାଳି ବ୍ୟବହାର କରି ପୋଥି ଲେଖାଯାଉଥିଲା। ଆଜିକାଲି ଖବରକାଗଜରେ ପାଠକଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ମୋଟା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଯେପରି ମାନବ ଶରୀର ହାଡ଼ ଓ ମାଂସପେଶୀରେ ଗଠିତ, ସେହିପରି ଅକ୍ଷରର ମଧ୍ୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶାରୀରିକ ଗଠନ ଥାଏ। ଅକ୍ଷରର ଉଚ୍ଚତା, ପ୍ରସ୍ଥ, କୋଣ ଓ ମୋଟେଇ ବଦଳାଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୈଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଆମ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଵରକୁ ବଡ଼ ବା ମୋଟା ଅକ୍ଷର ଏବଂ ନରମ ସ୍ଵରକୁ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ଦ୍ଵାରା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇପାରେ। ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଟଙ୍କାର ପ୍ରତୀକ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଚାର ଚିହ୍ନରେ ଅକ୍ଷରର ଏହି କଳାତ୍ମକ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ବିଦ୍ୟାଳୟର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କିମ୍ବା ନାଟକ ପାଇଁ ପୋଷ୍ଟର ତିଆରି କରିବା ସମୟରେ ହସ୍ତଲିଖନ କଳା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏଥିରେ ଶୀର୍ଷକର ଆକାର, ରଙ୍ଗ, ତାରିଖ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଏବଂ ମାର୍ଜିନ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲେଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆଜିର ସମୟରେ ପ୍ରଚ୍ଛଦ ପଟ, ପ୍ରାଚୀର ପତ୍ର, ଗ୍ରାଫିକ୍ କଳା, ଆନିମେସନ୍ ଏବଂ ଟାଟୁ କରିବା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବୃତ୍ତିରେ ଏହି ହସ୍ତଲିଖନ କଳାର ବହୁତ ଚାହିଦା ରହିଛି।