ମଞ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କର୍ମୀମାନଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ ଓ ସହଯୋଗ ହିଁ ଏକ ସଫଳ ନାଟକର ମୁଖ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଅଟେ।
ମଞ୍ଚ ପରିଚାଳନାରେ ମଞ୍ଚସଜ୍ଜା, ରୂପସଜ୍ଜା ଓ ପୋଷାକ, ଆବହ ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ଆଲୋକୀକରଣ ଭଳି ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ ବିଭାଗ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି।
ଆଠରୁ ଦଶ ଜଣ ଅଭିନେତା ଥିବା ଏକ ନାଟକ ପରିବେଷଣ ପାଇଁ ମଞ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳରେ ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦରରୁ ଅଠର ଜଣ କର୍ମୀ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଅନ୍ତି।
ନାଟକରୁ ଆମେ ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟ, ସମୟ ପରିଚାଳନା, ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଦକ୍ଷତା ଶିକ୍ଷା କରିଥାଉ।
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଞ୍ଚଶିଳ୍ପୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଆଚାରୀ କନା ଉପରେ ରଙ୍ଗତୁଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟପଟ ଆଙ୍କିବା ପାଇଁ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
କଳାକାର ଅସୀମ ବସୁ ବାସ୍ତବତାର ଅନୁକରଣ କରି ତ୍ରି-ଆୟତନୀୟ ବକ୍ସସେଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ମଞ୍ଚର ଦୃଶ୍ୟପଟ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ।
ନାଟ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବୋଲଗୋବିନ୍ଦ ରଥ ନାଟକର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ସୃଜନଶୀଳ ମଞ୍ଚସଜ୍ଜା ଓ ଆଲୋକ ସମ୍ପାଦନା କରନ୍ତି।
ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର’ରେ ମଞ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳର କାର୍ଯ୍ୟବିଧିକୁ ‘ପୂର୍ବରଙ୍ଗବିଧି’ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ‘ନେପଥ୍ୟବିଧି’ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ନାଟକ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ବାଜୁଥିବା ପ୍ରଥମ ଘଣ୍ଟି ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ନୀରବ ରହିବାକୁ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟର ସଜ୍ଜା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ସୂଚନା ଦିଏ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଘଣ୍ଟି ବାଜିବା ମାତ୍ରେ ଅଭିନେତା ଓ କର୍ମୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧ୍ୱନିଯନ୍ତ୍ର ସକ୍ରିୟ ହୁଏ।
ତୃତୀୟ ଘଣ୍ଟି ବାଜିବା ସହିତ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ନାଟକର ମୁଖ୍ୟ ପରିବେଷଣ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ନାଟକରେ ଅଭିନେତାମାନେ ଶାଗୁଆ ଅଙ୍ଗୁର ଗଛ ବୁଦା ପଛରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାରୁ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ଗ୍ରୀନ୍ ରୁମ୍’ କୁହାଗଲା।
ଏକ ସାର୍ଥକ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ରଚନାରେ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ସମାଧାନ ଭଳି ଚାରୋଟି ମୌଳିକ ଉପାଦାନ ରହିବା ଜରୁରୀ।
କାହାଣୀର ଘଟଣାପ୍ରବାହ ମଧ୍ୟରେ ଚରିତ୍ରର ଚିନ୍ତା ଓ ଆଚରଣରେ ଘଟୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ‘ଚାରିତ୍ରିକ ବକ୍ରତା’ କୁହାଯାଏ।
ନାଟକରେ ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଅଭିନୟର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ସମଗ୍ର କାହାଣୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ।