ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷ ପାଇଁ ତାର ଚେର ଏବଂ ବିଶାଳ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ତାର ମୂଳଦୁଆ ଯେପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେହିପରି ଏକ ନାଟକକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ମଞ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳର କାର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ନାଟକ କହିଲେ କେବଳ ମଞ୍ଚ ଉପରେ କଳାକାରଙ୍କ ଅଭିନୟକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ମଞ୍ଚ ପଛରେ ରହି ନୀରବରେ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିବା କର୍ମୀମାନେ ହିଁ ନାଟକର ପ୍ରକୃତ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭ । ମଞ୍ଚସଜ୍ଜା, ଉପକରଣ ପରିଚାଳନା, ରୂପସଜ୍ଜା ଓ ପୋଷାକ, ଆବହ ସଙ୍ଗୀତ ତଥା ଆଲୋକୀକରଣ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗର କର୍ମୀମାନେ ନାଟକ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରଦର୍ଶନ ସମୟରେ ଏବଂ ତା’ ପରେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ନିଜ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥାନ୍ତି ।
ମଞ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଆମେ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦକ୍ଷତା ଶିଖିବାକୁ ପାଉ । ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟ, ସମୟ ପରିଚାଳନା, ପାରସ୍ପରିକ ସହଯୋଗ, ଉତ୍ତମ ଯୋଗାଯୋଗ, ସମ୍ବଳର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଳି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ତଥା ପାଠପଢ଼ାରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପାଠରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଞ୍ଚଶିଳ୍ପୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଆଚାରୀ, ବାସ୍ତବଧର୍ମୀ ବକ୍ସସେଟ୍ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଅସୀମ ବସୁ ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବୋଲଗୋବିନ୍ଦ ରଥଙ୍କ ଅବଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଏହା ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ‘ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର’ର ପୂର୍ବରଙ୍ଗବିଧି, ନେପଥ୍ୟ ବା ମଞ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳ, ନାଟ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ବେଳେ ବାଜୁଥିବା ତିନୋଟି ଘଣ୍ଟିର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ନାଟକରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘ଗ୍ରୀନ୍ ରୁମ୍’ର ଧାରଣା ବିଷୟରେ ବୁଝାଯାଇଛି ।
ଅଧ୍ୟାୟର ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ ହେଉଛି ପାଣ୍ଡୁଲିପି ରଚନା । ପାଣ୍ଡୁଲିପି ବିନା ନାଟକ ଦିଗବାରେଣୀ ଯନ୍ତ୍ର ନଥିବା ଏକ ଜାହାଜ ସଦୃଶ । ଏକ ଉତ୍ତମ ନାଟ୍ୟ କାହାଣୀ ଗଠନ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର, ତା’ର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପଥରେ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ଶେଷରେ ତାହାର ସମାଧାନ ଆବଶ୍ୟକ । ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ଭାବଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ‘ଚାରିତ୍ରିକ ବକ୍ରତା’ କୁହାଯାଏ । ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ସହ କାହାଣୀକୁ ଆଗକୁ ନେବା ପାଇଁ ସହଯୋଗୀ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ । ପରିଶେଷରେ କାହାଣୀକୁ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଭିତ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ କରି ସରଳ କଥୋପକଥନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜେ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଇଛି ।