ସାମବେଦର ଉଦାତ୍ତ, ଅନୁଦାତ୍ତ ଏବଂ ସ୍ଵରିତ ନାମକ ତିନୋଟି ସ୍ଵରରୁ କାଳକ୍ରମେ ସଙ୍ଗୀତର ସାତଗୋଟି ସ୍ଵର ବିକଶିତ ହୋଇଛି ।
କର୍ଣ୍ଣାଟକୀ ସଙ୍ଗୀତ ପଦ୍ଧତିରେ ସାତଗୋଟି ମୁଖ୍ୟ ତାଳ ଏବଂ ଲଘୁ, ଦ୍ରୁତମ୍ ଓ ଅନୁଦ୍ରୁତମ୍ ନାମକ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
କର୍ଣ୍ଣାଟକୀ ସଙ୍ଗୀତରେ ଗାନ କରାଯାଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ‘କୃତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତ ପଦ୍ଧତିରେ ମୁଖ୍ୟ ନଅଗୋଟି ଏବଂ ଧ୍ରୁବପଦାଙ୍ଗର ଦୁଇଟି ମିଶାଇ ସର୍ବମୋଟ ଏଗାରଗୋଟି ତାଳ ପ୍ରଚଳିତ ।
ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ରୂପକ ତାଳ ୬ ମାତ୍ରା ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ଭାଗ ତଥା ଦୁଇଟି ତାଳି ରହିଥାଏ ।
ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ଖେମଟା ତାଳ ୬ ମାତ୍ରା ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହାର ଛନ୍ଦ ୩+୩ ଅଟେ ।
ଖମାଜ ରାଗଟି ଶ୍ରୀ ମେଳର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଏବଂ ଏହାର ବାଦୀ ସ୍ଵର ଗାନ୍ଧାର ତଥା ସଂବାଦୀ ସ୍ଵର ନିଷାଦ ଅଟେ ।
ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତର ରାଗାଙ୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଅନିବଦ୍ଧ ଆଳାପଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛଅଗୋଟି କ୍ରମିକ ସୋପାନରେ ଗାନ କରାଯାଏ ।
ଛାନ୍ଦ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୃତ୍ତ ବା ବାଣୀରେ ରଚିତ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକୁ ଏକା ସ୍ଵରରେ ଗାୟନ କରାଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଆ ବର୍ଣ୍ଣମାଳାର ୩୪ ଗୋଟି ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନେଇ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ ଚମ୍ପୂ ରଚନା କରିଛନ୍ତି ।
ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସଙ୍ଗୀତ ପଦ୍ଧତିରେ ସାତଗୋଟି ଶୁଦ୍ଧ, ଚାରିଗୋଟି କୋମଳ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ତୀବ୍ର ମିଶି ମୋଟ ବାରଗୋଟି ସ୍ଵର ରହିଛି ।
ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସଙ୍ଗୀତର ଝପତାଳ ଦଶ ମାତ୍ରା, ରୂପକ ତାଳ ସାତ ମାତ୍ରା ଏବଂ ଏକତାଳ ବାର ମାତ୍ରା ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ ।
ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସଙ୍ଗୀତର ଭୈରବୀ ରାଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାତିର ଅଟେ ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାତଃକାଳ ବା ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗାନ କରାଯାଏ ।
ବିଶ୍ଵବିଖ୍ୟାତ ତବଲା ବାଦକ ଉସ୍ତାଦ ଜାକିର ହୁସେନ ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ତିନିଥର ଗ୍ରାମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
ଓଡ଼ିଶାର ବିଶିଷ୍ଟ ମର୍ଦ୍ଦଳ ବାଦକ ଗୁରୁ ବନମାଳୀ ମହାରଣା କେନ୍ଦ୍ର ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।