ଲୋକର ଅର୍ଥ ଜନସାଧାରଣ ଏବଂ ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ସାଧାରଣ ଜନଜୀବନର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ରୀତିନୀତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଭାବନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ ।
ଆସାମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବ ବୋହାଗ ବିହୁ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ତାଳି ବଜାଇ ଓ ନାଚି ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସର ସହ ବିହୁ ଗୀତ ଗାଇଥାନ୍ତି ।
ଅହମୀୟା ଭାଷାରେ ବିହୁ ସଙ୍ଗୀତ ସଂରଚନା କରିଥିବା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଭୂପେନ୍ ହଜାରିକାଙ୍କୁ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବେସାମରିକ ଉପାଧି ଭାରତରତ୍ନ ମିଳିଛି ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ୱର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଅନନ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ କେବେ ହେଲେ ସମାନ ସ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥାଏ ।
ଉଷା ଉଥୁପ, ତେଜାନ ବାଈ, କୁମାର ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଡି.କେ. ପଟ୍ଟାମ୍ମଲ୍ ନିଜର ଅପାରମ୍ପରିକ ତଥା ଅସାଧାରଣ କଣ୍ଠସ୍ୱର ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।
ଛୋଟ ଶିଶୁକୁ ଶୋଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ମା’ କିମ୍ବା ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ଲୋରୀ ବା ଲୁଲାବି ଗୀତ ଗାଇଥାନ୍ତି ।
ସୂଫି ଇସଲାମିକ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିବା କବାଲି ସଙ୍ଗୀତ କ୍ଷେତ୍ରରେ କଲିକତାର ରୋଶନାରା ବେଗମ୍ ପ୍ରମୁଖ ମହିଳା ଗାୟିକା ଭାବେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି ।
ଭାରତୀୟ ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ମହାନ ସାଧୁକା ମୀରାବାଇ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାୟୋଜୀ ମୈନେ ରାମ ରତନ ଧନ ପାୟୋ ଭଳି ଅନେକ ଭଜନ ରଚନା କରିଥିଲେ ।
କାଶ୍ମୀରର ରହସ୍ୟମୟୀ ସାଧୁକା କବୟିତ୍ରୀ ଲାଲ୍ ଦେଦ୍ ବା ଲଲେଶ୍ୱରୀ ୱଖ ନାମକ ଅନେକ ଦାର୍ଶନିକ କ୍ଷୁଦ୍ର କବିତା ରଚନା କରିଥିଲେ ।
ତେଲୁଗୁ ସନ୍ଥ ଅନ୍ନମାଚାର୍ଯ୍ୟ ଛୁଆଁଅଛୁଆଁ ଭେଦଭାବ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରି ଭଗବାନ ଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ବ୍ରହ୍ମମ୍ ଓକାତେ ସମେତ ବହୁ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ରଚନା କରିଥିଲେ ।
ଆଦିକବି ସାରଳା ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମହାଭାରତ, ଚଣ୍ଡୀପୁରାଣ ଓ ବିଳଙ୍କା ରାମାୟଣ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲେ ।
ଓଡ଼ିଆ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟର ପଞ୍ଚସଖା ହେଉଛନ୍ତି ବଳରାମ ଦାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଯଶୋବନ୍ତ ଦାସ ଏବଂ ଶିଶୁ ଅନନ୍ତ ଦାସ ।
ବଳରାମ ଦାସ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ ରଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଜାତିପ୍ରଥା ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରି ନାରୀ-ପୁରୁଷଙ୍କ ସମାନ ଅଧିକାର ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ ।
ଭକ୍ତ କବି ସାଲବେଗ ଜାତିଧର୍ମର ଭେଦଭାବ ଭୁଲି ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହିମା ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ଜଗବନ୍ଧୁ ହେ ଗୋସାଇଁ ଏବଂ ଆହେ ନୀଳ ଶଇଳ ଭଳି ଜଣାଣ ରଚନା କରିଥିଲେ ।
ମହିମା ଧର୍ମର ପ୍ରଚାରକ ସନ୍ଥକବି ଭୀମଭୋଇ ସ୍ତୁତି ଚିନ୍ତାମଣି ରଚନା କରିବା ସହ ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ନର୍କରେ ପଡ଼ିରହୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ ।