ଭାରତ ପୃଥିବୀର ସପ୍ତମ ବୃହତ୍ତର ଦେଶ ଏବଂ ଏହା ନିଜର ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ମିଶି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ଗଠନ କରେ ।
ପ୍ରାକୃତିକ ଗଠନ ଓ ଆଲୋଚନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତର ଭୂରୂପକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
ପ୍ରାୟ ପଚାଶ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଭାରତୀୟ ଭୂଖଣ୍ଡ ୟୁରେସିଆ ସହ ଧକ୍କା ହେବା ଫଳରେ ଭଙ୍ଗିଳ ପର୍ବତ ହିମାଳୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।
ହିମାଳୟର ବରଫ ତରଳି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମାସୀ ଜଳ ଯୋଗାଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ମୁଖ୍ୟତଃ ହିମାଦ୍ରୀ, ହିମାଚଳ ଏବଂ ଶିୱାଲିକ୍ ନାମକ ତିନୋଟି ସମାନ୍ତରାଳ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ।
ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରମୁଖ ଉପନଦୀ ଭାଗିରଥୀ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ତୁଷାର ସ୍ରୋତ ନିକଟସ୍ଥ ଗୋମୁଖ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିଛି ।
ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିକୂଳ ଜଳବାୟୁ ଓ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଯୋଗୁଁ ଲାଦାଖକୁ ଭାରତର ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି ତଥା ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି କୁହାଯାଏ ।
ନଦୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜମା ହୋଇଥିବା ଉର୍ବର ପଟୁମାଟି ଯୋଗୁଁ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ ଅଟେ ।
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଥିବା ବାଲୁକାମୟ ପ୍ରାନ୍ତରକୁ ଭାରତର ବୃହତ ମରୁଭୂମି ବା ଥର୍ ମରୁଭୂମି କୁହାଯାଏ ।
ରାଜସ୍ଥାନରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ 'ଟନ୍କା' ବା 'କୁଣ୍ଡ' କୁହାଯାଏ ।
ଆରାବଳୀ ପୃଥିବୀର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ ମାଉଣ୍ଟଆବୁ ହେଉଛି ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ।
ତିନି ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଥିବା ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି କୁହାଯାଏ ।
ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ ଆରବ ସାଗରରେ ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବ୍ୟାରେନ୍ ଦ୍ୱୀପ ହେଉଛି ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି ।
ଗଙ୍ଗା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ଗଠିତ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦରବନ ଏକ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ତଥା ହେନ୍ତାଳ ବନ ଅଟେ ।