ସମ୍ବିଧାନ ହେଉଛି ଏକ ଦେଶର ମୌଳିକ ନୀତି ଏବଂ ଆଇନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସରକାରୀ ଦଲିଲ।
୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖରେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ଦିନଟିକୁ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ ରୂପେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପୃଥିବୀର ସର୍ବବୃହତ୍ ଲିଖିତ ସମ୍ବିଧାନ ଅଟେ, ଯେଉଁଥିରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ୨୫ଟି ବିଭାଗ ଓ ୧୨ଟି ଅନୁସୂଚୀ ରହିଛି।
ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ୧୯୪୬ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରେ ପ୍ରଥମେ ଗଠିତ ହୋଇ ପ୍ରାୟ ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା।
ଡ. ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ସମ୍ବିଧାନ ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ଡ. ବି.ଆର୍. ଆମ୍ବେଦକର ଚିଠା ସମିତିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ।
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ମୋଟ ୧୩ ଜଣ ପୁରୁଷ ଓ ଜଣେ ମହିଳା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରେମ ବିହାରୀ ନାରାୟଣ ରାୟଜାଦା ସମ୍ବିଧାନକୁ ହାତରେ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦଲାଲ ବୋଷଙ୍କ ଦଳ ଏହାର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ରକଳାରେ ସଜାଇଥିଲେ।
ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ହେଉଛି ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନର ରକ୍ଷାକବଚ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନ୍ୟାୟପାଳିକା।
ଆମ ଦେଶରେ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସନ, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ ଓ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଭଳି ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନକୁ ନେଇ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି।
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ୱାଧୀନତା, ସମାନତା ଓ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱର ଆଦର୍ଶ ଫ୍ରାନ୍ସରୁ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ଆୟର୍ଲାଣ୍ଡର ସମ୍ବିଧାନରୁ ଆସିଛି।
ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଦତ୍ତ ମୌଳିକ ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ନାଗରିକଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦେଶବାସୀଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ତଥା ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଅଟେ।
୧୯୭୬ ମସିହାରେ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଜରିଆରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ବିଧାନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା।
ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସଂସଦରେ ବିତର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ବିଧାନକୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇ ପାରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ କୁହାଯାଏ।
ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖବନ୍ଧ ବା ପ୍ରସ୍ତାବନା ଭାରତକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ, ସମାଜବାଦୀ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରେ।