କୌଣସି ଖେଳକୁ ସୁରୁଖୁରୁରେ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଯେପରି କିଛି ନିୟମ ଜରୁରୀ, ସେହିପରି ଆମ ଦେଶକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନ ହେଉଛି ଏକ ମୌଳିକ ନିୟମ ପୁସ୍ତିକା ବା ଆଇନଗତ ଦଲିଲ। ଏହା ଦେଶର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଚାଲିବ ତାହା ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଥାଏ। ଆମ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନ ପୃଥିବୀର ସର୍ବବୃହତ୍ ଲିଖିତ ସମ୍ବିଧାନ ଅଟେ। ଏହି ମୂଳ ଦଲିଲକୁ ନଷ୍ଟ ନହେବା ପାଇଁ ସଂସଦ ଭବନରେ ହିଲିୟମ ଗ୍ୟାସ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କାଚ ବାକ୍ସରେ ଯତ୍ନର ସହ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖାଯାଇଛି।
ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ଡ. ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏବଂ ଚିଠା ସମିତିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଡ. ଭୀମରାଓ ରାମଜୀ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମ୍ବିଧାନର ମୂଳ ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସଭାରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ମାଳତୀ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ସମେତ ଅନେକ ପ୍ରତିନିଧି ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ତିନି ବର୍ଷର କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଆଲୋଚନା ପରେ ୧୯୪୯ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୨୬ ତାରିଖରେ ଏହା ସମ୍ବିଧାନ ସଭା ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହେଲା ଏବଂ ୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା। ତେଣୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜାନୁଆରୀ ୨୬ ତାରିଖକୁ ଆମେ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ ଭାବେ ଉତ୍ସାହର ସହ ପାଳନ କରୁ।
ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଆଦର୍ଶ, ଆମର ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତି ତଥା ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶର ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନେଇ ଏହି ସମ୍ବିଧାନ ଗଢ଼ାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଯଥା— ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, ତାହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ଆଇନର ରକ୍ଷା ତଥା ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର କ୍ଷମତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମାନତା, ସ୍ୱାଧୀନତା ଭଳି ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଦେଶ ପ୍ରତି କେତେକ ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏଥିରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ସ୍ଥାନ ପାଇଛି।
ସମୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସମ୍ବିଧାନରେ ନୂତନ ନିୟମ ଯୋଡ଼ିବା ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପାଇଁ ‘ସଂଶୋଧନ’ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଏକ ‘ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ’ କୁହାଯାଏ। ସମ୍ବିଧାନର ଆରମ୍ଭରେ ଥିବା ପ୍ରସ୍ତାବନା ହେଉଛି ଏହାର ମୂଳ ଆତ୍ମା ବା ସାରାଂଶ। ଏହା ଭାରତକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ, ସମାଜବାଦୀ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିବା ସହ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ, ସ୍ୱାଧୀନତା, ସମାନତା ଓ ଭ୍ରାତୃଭାବ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ପ୍ରକାଶ କରେ।