କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମଗ୍ରିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଗ କୁହାଯାଏ।
ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତର ଟ୍ରୋପୋଷିଅରରେ ହିଁ ପାଣିପାଗ ଜନିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣାବଳୀ ଘଟିଥାଏ।
ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷଣ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ, ପବନ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ହେଉଛି ପାଣିପାଗର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ।
କୌଣସି ଦିନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାକୁ ଯୋଗ କରି ଦୁଇରେ ଭାଗ କଲେ ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା ମିଳେ।
ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ୧୮୭୫ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି “ଆଦିତ୍ୟାତ୍ ଜାୟତେ ବୃଷ୍ଟି”।
ବୃଷ୍ଟି ପରିମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ବା ରେନ୍ଗଜ୍ ବ୍ୟବହାର କରି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ହୋଇଥିବା ବୃଷ୍ଟିପାତର ପରିମାଣ ମପାଯାଏ।
ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହିତ ବାୟୁ ପତଳା ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଏ।
ବାରୋମିଟର ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ବାୟୁଚାପ ମପାଯାଏ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରେ ସାଧାରଣ ବାୟୁଚାପ ପ୍ରାୟ ୧୦୧୩ ମିଲିବାର୍ ଥାଏ।
ବାୟୁଚାପ ୧୦୦୦ ମିଲିବାରରୁ କମିଗଲେ ତାହାକୁ ଅବପାତ ବା ଲଘୁଚାପ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବାତ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଉଚ୍ଚଚାପ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନିମ୍ନଚାପ ଅଞ୍ଚଳ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଗତିଶୀଳ ବାୟୁକୁ ପବନ କୁହାଯାଏ।
ଦିଗବାରେଣୀ ବା ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନ ବହୁଥିବା ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ।
ଆନିମୋମିଟର ନାମକ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନର ବେଗକୁ କିଲୋମିଟର ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ହିସାବରେ ମପାଯାଏ।
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ହାଇଗ୍ରୋମିଟର ଦ୍ଵାରା ମପାଯାଏ।
ବାୟୁରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ ଶତକଡ଼ା ହିସାବରେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ।
ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ମିଳୁଥିବା ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଗୁଆ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରନ୍ତି।