ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁ ସମେତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ବସ୍ତୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି।
ତୀର୍ଥ ଶବ୍ଦର ସାଙ୍କେତିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସାଂସାରିକ ଜୀବନରୁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।
ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ସ୍ଥଳ ବୋଧଗୟା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅବଶେଷ ଥିବା ସାଞ୍ଚି ସ୍ତୂପ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ ପବିତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ।
ଶିଖ୍ ଧର୍ମରେ ଅମୃତସରର ଅକାଳ ତଖତ୍ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ତଖତ୍ଗୁଡ଼ିକ ମହାନ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସ୍ମୃତିଜଡ଼ିତ ପ୍ରମୁଖ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ।
ଜୈନ ପରମ୍ପରାରେ ତୀର୍ଥଙ୍କରମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତି ସ୍ଥଳ ତଥା ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ପାହାଡ଼ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଓଡ଼ିଶାର ଡୋଙ୍ଗରିଆ କନ୍ଧ ଜନଜାତି ନିୟମଗିରି ପାହାଡ଼କୁ ନିୟମରାଜାଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ମାନି ସେଠାରେ ଗଛ କାଟିବାକୁ ନିଷେଧ ମନେକରନ୍ତି।
ଭାରତର ଚାରିଧାମ, ବାରଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ଏକାବନଟି ଶକ୍ତିପୀଠ ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏକ ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳ ମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି।
ଋଗ୍ବେଦର ନଦୀସ୍ତୁତି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଉନବିଂଶଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀକୁ ଆବାହନ କରାଯାଇ ପବିତ୍ରତାର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି।
ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ ପ୍ରୟାଗରାଜରେ ପ୍ରତି ଛଅ ବର୍ଷରେ ଥରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁମ୍ଭମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ପରେ ହରିଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗରାଜ, ନାସିକ ଏବଂ ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ଅମୃତ ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଥିବାରୁ ଏହି ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନରେ କୁମ୍ଭମେଳା ହୋଇଥାଏ।
ବୋଧିଦ୍ରୁମ ବା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ ‘ଫିକସ୍ ରେଲିଜିଓସା’ ଯାହା ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ ଅଟେ।
ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ଜନଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପବିତ୍ର କାନନ ବା ସାକ୍ରେଡ୍ ଗ୍ରୋଭସ୍ କୁହାଯାଏ।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପଥ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ଘଟି ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ତଥା ଅର୍ଥନୈତିକ ଏକତ୍ରୀକରଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।
ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡର ମାଓରି ଆଦିବାସୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ତାରାନାକି ମାଉଣ୍ଡା ପର୍ବତକୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଣିଷ ପରି ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରକୃତି ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ତଥା ଅବକ୍ଷୟରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମ୍ବିଧାନିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।