ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଚାରୋଟି ମୌଳିକ ଗାଣିତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯଥା— ଯୋଗ, ବିୟୋଗ, ଗୁଣନ ଓ ହରଣକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପାଟୀଗାଣିତିକ ବା ସାଂଖ୍ୟିକ ପରିପ୍ରକାଶ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, 13 + 2, 20 – 4 କିମ୍ବା 5 × 25 ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପରିପ୍ରକାଶ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାଂଖ୍ୟିକ ପରିପ୍ରକାଶର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାନ ବା ମୂଲ୍ୟ ଥାଏ । ଦୁଇଟି ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ନ କରି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗଠନ ଓ ଯୁକ୍ତି ଆଧାରରେ ‘=’, ‘<’ ବା ‘>’ ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରି ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ ।
ଏକାଧିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥିବା ପରିପ୍ରକାଶରେ ପ୍ରଥମେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଟି କରାଯିବ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ବନ୍ଧନୀର ପ୍ରୟୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଭାଷାରେ ଯେପରି ବିରାମ ଚିହ୍ନ ବାକ୍ୟର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ବୁଝାଏ, ଗଣିତରେ ବନ୍ଧନୀ ଠିକ୍ ସେହିପରି ସମାଧାନର ସଠିକ୍ କ୍ରମ ସ୍ଥିର କରେ । ସର୍ବଦା ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯୋଗ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ହୋଇଥିବା ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପରିପ୍ରକାଶର ‘ପଦ’ କୁହାଯାଏ । ଯେକୌଣସି ବିୟୋଗ କ୍ରିୟାକୁ ଏହାର ବିଲୋମୀ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ପଦ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରେ; ଯେପରିକି 83 – 14 କୁ (83) + (–14) ଲେଖିଲେ ଏହାର ପଦ ଦୁଇଟି ହେବ 83 ଏବଂ –14 । ଗୁଣନ ବା ହରଣ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଅଂଶଟି ଏକକ ପଦ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ।
କେବଳ ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥିବା ପରିପ୍ରକାଶରେ ପଦଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମ ଅଦଳବଦଳ କରି ଯୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗଫଳ ସମାନ ରହେ । ଏହାକୁ ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ‘କ୍ରମବିନିମୟୀ ନିୟମ’ କୁହାଯାଏ । ସେହିପରି ତିନୋଟି ବା ତହିଁରୁ ଅଧିକ ପଦ ଥିବା ପରିପ୍ରକାଶରେ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦଳରେ ଏକତ୍ରୀକରଣ କରି ଯୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ନାହିଁ । ଏହାକୁ ଯୋଗର ‘ସହଯୋଗୀ ନିୟମ’ କୁହାଯାଏ । ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ଧନାତ୍ମକ ଓ ଋଣାତ୍ମକ ଉଭୟ ପ୍ରକାର ପଦ ପାଇଁ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ।
ବନ୍ଧନୀ ଅପସାରଣ କରିବା ସମୟରେ ବିଶେଷ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବାକୁ ହୁଏ । ଯଦି ବନ୍ଧନୀ ପୂର୍ବରୁ ବିୟୋଗ (–) ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ତେବେ ବନ୍ଧନୀ ଉଠାଇଦେଲେ ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ଚିହ୍ନ ବଦଳିଯାଏ; ଯଥା: 200 – (40 + 3) = 200 – 40 – 3 । କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧନୀ ପୂର୍ବରୁ ଯୋଗ (+) ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଭିତର ପଦଗୁଡ଼ିକର ଚିହ୍ନରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ । ପାଠଟିରେ ‘ବଣ୍ଟନ ନିୟମ’ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବନ୍ଧନୀ ଭିତର ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗ ବା ବିୟୋଗ ସହିତ ବାହାର ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣନ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ପୃଥକ୍ ଗୁଣଫଳର ସମଷ୍ଟି ବା ଅନ୍ତର ସହ ସମାନ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ନିୟମ ସାହାଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୁଣନ ହିସାବକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ପଦରେ ବିଭକ୍ତ କରି ମନେ ମନେ ସହଜରେ ସମାଧାନ କରାଯାଇପାରେ ।