‘କଳାମାଣିକରେ’ କବିତାଟି ପ୍ରାଚୀନ ରୀତିଯୁଗୀୟ କବି ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାରଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାବ୍ୟ ‘ବିଦଗ୍ଧଚିନ୍ତାମଣି’ର ସତଷଠି ଛାନ୍ଦରୁ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଛି ।
କବି ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବାଲିଆ ଗ୍ରାମର ଏକ ସାମନ୍ତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ବନରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋରୁପଲ ଘେନି ଫେରିବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବାରୁ ମାତା ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ବ୍ୟସ୍ତତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ।
ମାତା ଯଶୋଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନର ନିଧନ ସଙ୍ଖାଳି, ଦରିଦ୍ରର ପସରା ଓ ଅନ୍ଧର ଲଉଡ଼ି ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ।
ବୃଦ୍ଧକାଳର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହିଁ ମାତା ଯଶୋଦାଙ୍କ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖତାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହରିଚନ୍ଦନ ସଦୃଶ ।
ଗୋଟିକା, ସର କିମ୍ବା ରାବିଡ଼ି ନ ଖାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନାଚି ନାଚି ମା’ଙ୍କଠାରୁ ଲବଣି ଖାଇବାକୁ ଲାଞ୍ଚ ମାଗୁଥିଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୁମାର ଥିବାରୁ କୋଳକୁ ତୋଳି ଧରିଲେ ସେ ସ୍ନେହରେ ଗୋଳି ହୋଇ ପଡୁଥିଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅନ୍ଧାରକୁ ଡରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବନରେ ଗୋରୁ ଚରାଇବାକୁ ଯାଇଥିବାରୁ ମାତା ଯଶୋଦାଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଜାତ ହୋଇଛି ।
ବନ ମଧ୍ୟରେ ଡାକିନୀମାନେ ଲୋଭ କରିବାର ଭୟ ଥିବାରୁ ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ବଣକୁ ଯିବା ପାଇଁ ବାରଣ କରୁଥିଲେ ।
ରାତିରେ ନିଶାଚରମାନେ ମାତିବାର ଆଶଙ୍କା କରି ଯଶୋଦା ନିଜକୁ ‘ଡଙ୍କୁଣୀ’ କହି ପୁଅକୁ ବନକୁ ଛାଡ଼ିଥିବାରୁ ଅନୁତାପ କରିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଖର ଝାଞ୍ଜିଖରାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଝାଳ ବୋହି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ଗଛମୂଳେ ବସିଥିବେ ବୋଲି ମାଆ ଅନୁମାନ କରିଛନ୍ତି ।
କଠାଉ ଓ ଛତା ସାଙ୍ଗରେ ନ ନେଇଥିବାରୁ ବନର କଣ୍ଟା ଲାଗି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୋମଳ ପାଦରେ କ୍ଷତ ହେବାର ଭୟ ମାଆଙ୍କୁ ଘାରିଛି ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବେଣୁସ୍ୱନ ଶୁଣିବା ପାଇଁ କାନ ଡେରି ରହିଥିବା ଯଶୋଦା ଆଜି ତାହା ନ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି ।
‘ଅନ୍ଧଲଉଡ଼ି’ ରୂଢ଼ିର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅସହାୟର ସାହା, ଯାହା ଏହି କବିତାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ।
ଏହି କବିତାରେ ପୁତ୍ରପ୍ରେମରେ ଆତ୍ମହରା ମାତୃହୃଦୟର ଅକୃତ୍ରିମ ବାତ୍ସଲ୍ୟ ମମତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ତଥା ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ।