ଭାରତର ସାହସ, ଶକ୍ତି, ମୈତ୍ରୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ କଳାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ମୟୂରକୁ ଜାତିପ୍ରତିଭା କୁହାଯାଇଛି ।
‘ଆକାଶେ ବସିଲା ଜଳଦ ମେଳା’ ପଂକ୍ତିଟିରେ ଶୀତଋତୁର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ମୟୂରର ପୁଚ୍ଛ ବା ପେଖନରେ ହୀରା, ନୀଳା ଓ ମୋତି ଭଳି ବହୁ ରଙ୍ଗର ଝଟକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
‘ସୁନୀଳ ଗ୍ରୀବା’ ପଦ ଯୋଡ଼ିରେ ‘ଗ୍ରୀବା’ ହେଉଛି ଗୁଣ ଏବଂ ‘ସୁନୀଳ’ ହେଉଛି ଏକ ନାମ ।
ମୟୂର ନିଜ ଗୁଣରେ ସାଧୁଜନଙ୍କ ପ୍ରାଣରେ ଆନନ୍ଦ ଭରେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଜୀବମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
ମୟୂର କେବଳ ବଣର ଏକ ସାଧାରଣ ପକ୍ଷୀ, ଏହାର କୌଣସି ଜାତୀୟ ମାନ୍ୟତା ନାହିଁ ।
ବର୍ଷାର ଆଗମନରେ ବନ ମଧ୍ୟରେ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଫୁଟିଉଠେ ଏବଂ ଶୀତଳ ପବନ ବହେ ।
କବି ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ ଇଂରାଜୀ ଔପନ୍ୟାସିକଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ଅନୁବାଦ କରି ସୋଭିଏତ୍ ଦେଶରୁ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ମୟୂରର ବେକ ସୁନୀଳ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ତାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ସୁମଞ୍ଜୁଳ ଚୂଳ ଶୋଭାପାଏ ।
ମୟୂରର ନୃତ୍ୟ ଦେଖି ବଣର ବିଷଧର ସାପମାନେ ତା’ ଆଗରେ ନାଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ତୃଷା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୟୂର ମେଘକୁ କୃପଣ ନ ହୋଇ ଜଳ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲା ।
କବିତାରେ ବ୍ୟବହୃତ ‘ଅରାତି’ ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମିତ୍ର ବା ବନ୍ଧୁ ।
କବି ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ ତାଙ୍କର ‘ଅବାନ୍ତର’ ପୁସ୍ତକ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ।
ବଜ୍ର ବା ଅଶନିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମୟୂର ଭୟରେ ନିସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ ରହିଗଲା ।
‘ଜାତୀୟପକ୍ଷୀ’ କବିତାଟି କବି ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଶିଶୁକବିତା ସଂକଳନ ‘ସୂତ୍ରଟିଏ ସୁକୃତିର’ରୁ ଗୃହୀତ ହୋଇଛି ।