ହଂସଟି କାହାର ନୁହେଁ, ଏହା ନୀଳ ଆକାଶର ମୁକ୍ତଚାରୀ ବୋଲି ଦେବଦତ୍ତ କହିଥିଲେ।
‘ପଶୁପକ୍ଷୀର କାବ୍ୟ’ ପୁସ୍ତକଟି କବି ରାଧାମୋହନ ଗଡ଼ନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ପ୍ରଧାନ କାବ୍ୟ।
ଗୌତମ ହିଂସା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପରିବର୍ତ୍ତେ ମୈତ୍ରୀ, ପ୍ରୀତି ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ନୂତନ ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ପରିଶେଷରେ କୁମାର ଗୌତମ ହଂସଟିକୁ ସର୍ବଦା ନିଜ ପାଖରେ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟ-ସାହିତ୍ୟରେ ରାଧାମୋହନ ଗଡ଼ନାୟକ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଛନ୍ଦକବି ଭାବରେ ସୁପରିଚିତ।
ଦେବଦତ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନମ୍ରତାର ସହିତ ଗୌତମଙ୍କୁ ହଂସଟି ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ।
କୁମାର ଗୌତମ ଆହତ ହଂସ ଦେହରୁ ଶର କାଢ଼ି ତାକୁ ଝରଣାର ଜଳ ପିଆଇଥିଲେ।
ହଂସଟି ପାଇଁ ଗୌତମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦେବଦତ୍ତଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିଲେ।
କବିତାରେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ଧଳା ହଂସଦଳକୁ ଚଳନ୍ତା ତାରା ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି।
ରାଜଦରବାରରେ ରାଜା ପ୍ରଥମେ ହଂସଟିକୁ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଇଦେବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
କବି ରାଧାମୋହନ ଗଡ଼ନାୟକ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର’ କାବ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।
ଦେବଦତ୍ତ ଆହତ ହଂସଟିର ସେବା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାକୁ ନିଜ ସହିତ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଆହତ ହଂସର ଦେହରୁ ରକ୍ତ ପୋଛିଦେବା ପାଇଁ ଗୌତମ ନିଜ ଉତ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
କୁମାର ଗୌତମ ରୋହିଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବରଗଛ ତଳେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ।
କବି ରାଧାମୋହନ ଗଡ଼ନାୟକ ଅନୁଗୁଳ ଜିଲ୍ଲାର କଲଣ୍ଡାପାଳ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।