ଉଦ୍ଭିଦର ସ୍ୱାଭାବିକ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ, ଜଳ ଏବଂ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।
ପତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଉଦ୍ଭିଦର ‘ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା’ କୁହାଯାଏ।
ପତ୍ରରେ ଥିବା ସବୁଜ ରଞ୍ଜକ ହରିତ୍ ଲବକ ବା କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଧରି ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଏବଂ ହରିତ୍ ଲବକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଜଳ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ କୁହାଯାଏ।
ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସରଳ ଶର୍କରା ବା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ।
ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମଣ୍ଡଦ ଆକାରରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।
ଆୟୋଡିନ୍ ଦ୍ରବଣ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପତ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତି ଜଣାପଡ଼େ ଏବଂ ଏହା ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
କଷ୍ଟିକ୍ ସୋଡ଼ା ବାୟୁରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଶୋଷଣ କରିନେଉଥିବାରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅଭାବରେ ପତ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।
ପତ୍ରର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଛିଦ୍ର ବା ସ୍ତୋମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦ ପରିବେଶ ସହିତ ଗ୍ୟାସ୍ ବିନିମୟ କରିଥାଏ।
ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୁଏ।
ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ନାମକ ସରୁ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପରିବହନ ହୁଏ।
ଶ୍ୱସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର କରି ଗ୍ଲୁକୋଜ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଶକ୍ତି, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଏବଂ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଉଦ୍ଭିଦର ସବୁଜ ଓ ଅଣ-ସବୁଜ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି।
ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ନିର୍ଗତ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଚୂନ ପାଣିକୁ କ୍ଷୀର ପରି ଧଳା କରିଦିଏ।
ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ରୁସ୍ତମ୍ ହର୍ମୁସ୍ଜି ଦସ୍ତୁର ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଜଳ, ତାପମାତ୍ରା ଓ ଆଲୋକର ପ୍ରଭାବ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ।