ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପରି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ଜଳ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ପତ୍ରକୁ ଉଦ୍ଭିଦର ‘ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା’ କୁହାଯାଏ। ପତ୍ରରେ ଥିବା ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ହରିତ୍ ଲବକ (କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍) ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଧରି ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଓ ହରିତ୍ ଲବକର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଉଦ୍ଭିଦ ମାଟିରୁ ଜଳ ଏବଂ ବାୟୁରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ପରେ ମଣ୍ଡଦ ଆକାରରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।
ପତ୍ରର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ଥିବା ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ‘ସ୍ତୋମ୍’ (Stomata) କୁହାଯାଏ। ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ୍ର ବିନିମୟ ଏହି ସ୍ତୋମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ।
ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରରେ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନଳୀ ସଦୃଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥାଏ। ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ମାଟିରୁ ଶୋଷିତ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ‘ଜାଇଲେମ୍’ ନଳୀ ଦ୍ୱାରା କାଣ୍ଡ ଦେଇ ପତ୍ର ତଥା ଗଛର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୁଏ। ସେହିପରି ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ‘ଫ୍ଲୋଏମ୍’ ନାମକ ନଳୀ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପହଞ୍ଚେ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଯାୟୀ ମୂଳ ବା ମଞ୍ଜିରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଭଳି ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରେ। ଶ୍ୱସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର କରି ଗ୍ଲୁକୋଜ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଶକ୍ତି, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଏବଂ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ପରିବହନ ଓ ଶ୍ୱସନ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦ ନିଜର ଜୀବନ ଧାରଣ କରିଥାଏ।