ଆଲୋକ ଆମକୁ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵର ସୁନ୍ଦର ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ’ କୁହାଯାଏ; ଯେପରିକି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ ଏବଂ ଜଳୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଲ୍ବ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ’ କୁହାଯାଏ; ଯେପରିକି ଚନ୍ଦ୍ର, କାଠ ଓ ପଥର । ଆଲୋକ ସର୍ବଦା ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରିଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକର ଗତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । କାଚ ଭଳି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ, ତେଲଲଗା କାଗଜ ଭଳି ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ଆଂଶିକ ଭାବରେ ଗତି କରେ ଏବଂ କାର୍ଡବୋର୍ଡ ଭଳି ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତି କରିପାରେ ନାହିଁ ।
ଆଲୋକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବେଳେ ଏହାର ଗତିପଥରେ କୌଣସି ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ରହିଲେ, ଆଲୋକ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବସ୍ତୁର ପଛପଟେ ଏକ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହାକୁ ବସ୍ତୁର ‘ଛାୟା’ କୁହାଯାଏ । ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ଏକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ, ଏକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଏକ ପରଦା ବା କାନ୍ଥ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ବସ୍ତୁର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାୟାର ରଙ୍ଗ ବଦଳେ ନାହିଁ । ଆଲୋକର ଏହି ସରଳରେଖୀୟ ଗତି ଉପରେ ଆଧାର କରି ‘ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା’ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ପରଦା ଉପରେ ବସ୍ତୁର ଏକ ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି ଗଠନ କରିଥାଏ ।
ଚିକ୍କଣ ବା ଚକ୍ଚକ୍ କରୁଥିବା ପୃଷ୍ଠ ତଥା ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଏହା ନିଜର ଗତିପଥ ବଦଳାଇ ଫେରିଆସେ । ଦର୍ପଣ ଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଏହି ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ‘ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ’ କୁହାଯାଏ । ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଆକାର ସହିତ ସମାନ ଆକାରର ସଳଖ ଏବଂ ଅବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ପରଦାରେ ଧରି ରଖିହୁଏ ନାହିଁ । ଦର୍ପଣଠାରୁ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସମାନ ରହେ । ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ‘ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ’ ଘଟେ; ଅର୍ଥାତ୍ ବସ୍ତୁର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଡାହାଣ ପରି ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ବାମ ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଆଲୋକର ଏହି ପ୍ରତିଫଳନ ଧର୍ମକୁ ଉପଯୋଗ କରି ବୁଡ଼ାଜାହାଜ କିମ୍ବା କାନ୍ଥ ଆରପାଖର ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ‘ପେରିସ୍କୋପ୍’ ଏବଂ ଏକାଧିକ ଦର୍ପଣର ବାରମ୍ବାର ପ୍ରତିଫଳନ ଦ୍ଵାରା ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ରଙ୍ଗୀନ ଢାଞ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ‘କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍’ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ ।