ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥକୁ ସେମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ; ଯଥା— ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥ । ସାଧାରଣତଃ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଦରେ ଖଟା ଲାଗେ, ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଅମ୍ଳ ଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଲେମ୍ବୁରସରେ ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ, ତେନ୍ତୁଳିରେ ଟାର୍ଟାରିକ୍ ଅମ୍ଳ, ଅଁଳାରେ ଆସକରବିକ୍ ଅମ୍ଳ ଥାଏ ଏବଂ ଭିନେଗାର ମଧ୍ୟ ଏକ ଅମ୍ଳୀୟ ପଦାର୍ଥ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସାବୁନପାଣି, ଚୂନପାଣି ଓ ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣ ଭଳି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଦରେ ପିତା ବା କଷା ଏବଂ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଘଷିଲେ ସାବୁନ ଭଳି ଚିକ୍କଣ ଲାଗନ୍ତି । ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ନା ଅମ୍ଳୀୟ ନା କ୍ଷାରୀୟ, ଯଥା— କଳପାଣି, ଲୁଣପାଣି ଓ ଚିନିପାଣି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
କୌଣସି ଅଜଣା ପଦାର୍ଥକୁ ଚାଖି ପରୀକ୍ଷା କରିବା ନିରାପଦ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ପଦାର୍ଥର ଅମ୍ଳୀୟ କିମ୍ବା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ‘ସୂଚକ’ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଲାଇକେନ୍ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରାକୃତିକ ଲିଟ୍ମସ୍ କାଗଜ ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ନୀଳରୁ ଲାଲ୍ ହୁଏ ଏବଂ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ଲାଲ୍ରୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ । ଲିଟ୍ମସ୍ ବ୍ୟତୀତ ଲାଲ ଗୋଲାପ ପାଖୁଡ଼ାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରସ ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ଲାଲ୍ ଓ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ । ହଳଦୀ କାଗଜ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚକ ଭାବେ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅମ୍ଳୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥରେ ଏହାର ରଙ୍ଗ ବଦଳେ ନାହିଁ । ଏହାଛଡ଼ା କେତେକ ପଦାର୍ଥ ଯଥା ପିଆଜ ଅମ୍ଳ ଓ କ୍ଷାରକ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଗନ୍ଧ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଘ୍ରାଣସୂଚକ କୁହାଯାଏ ।
ଗୋଟିଏ ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣ ସହିତ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣର କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣ ମିଶାଇଲେ ଉଭୟଙ୍କ ଗୁଣ ପ୍ରଶମିତ ହୋଇ ଲୁଣ, ଜଳ ଏବଂ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ନିରପେକ୍ଷୀକରଣ’ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ । ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏହାର ବହୁତ ଉପଯୋଗୀତା ରହିଛି । ନାଲି ପିମ୍ପୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ିଲେ ଶରୀରରେ ଫର୍ମିକ୍ ଅମ୍ଳ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯାହାକୁ କ୍ଷାରୀୟ ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ନିରପେକ୍ଷ କରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଉପଶମ ମିଳେ । ସେହିପରି ରାସାୟନିକ ସାର ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଗୁଁ ଚାଷଜମି ଅଧିକ ଅମ୍ଳୀୟ ହେଲେ ଚୂନ ଏବଂ ଅଧିକ କ୍ଷାରୀୟ ହେଲେ ଜୈବିକ ଖତ ବା କମ୍ପୋଷ୍ଟ ପ୍ରୟୋଗ କରି ମାଟିକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରାଯାଏ । କଳକାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ଅମ୍ଳୀୟ ଆବର୍ଜନାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନିରପେକ୍ଷ କରିବା ପରେ ଜଳାଶୟକୁ ଛଡ଼ାଯାଏ, ଯାହାଫଳରେ ଜଳଚର ଜୀବମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହନ୍ତି ।