ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ତାପ ଏବଂ ଆଲୋକର ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ପରିବହନ, ପରିଚଳନ ଏବଂ ବିକିରଣ — ଏହି ତିନୋଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ।
କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ କଣିକାର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିନା ଗରମ ଅଂଶରୁ ଥଣ୍ଡା ଅଂଶକୁ ତାପ ସଞ୍ଚାରିତ ହେବାକୁ ପରିବହନ କୁହାଯାଏ।
ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଦେଇ ତାପ ସହଜରେ ଗତି କରେ ତାହା ସୁପରିବାହୀ ଏବଂ ଯେଉଁଥିରେ ସହଜରେ ଗତି କରିପାରେ ନାହିଁ ତାହା କୁପରିବାହୀ ଅଟେ।
ବାୟୁ ତାପ କୁପରିବାହୀ ହୋଇଥିବାରୁ ପଶମ ପୋଷାକ ଓ ଦୁଇଟି ପତଳା ଚାଦର ଶରୀରର ଉଷ୍ମତା ବାହାରକୁ ଯିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।
ଘରର ବାହ୍ୟ କାନ୍ଥରେ ଫମ୍ପା ଇଟା ବ୍ୟବହାର କଲେ ଇଟା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବାୟୁ ଘରକୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଥଣ୍ଡା ଓ ଶୀତରେ ଉଷ୍ମ ରଖେ।
ବାୟୁ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଲେ ପ୍ରସାରିତ ଓ ହାଲୁକା ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ।
ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ଗତି ଦ୍ୱାରା ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିଚଳନ କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଥଳଭାଗ ଜଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗରମ ହୁଏ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ଦିନରେ ସମୁଦ୍ରରୁ ସ୍ଥଳକୁ ବହୁଥିବା ଶୀତଳ ପବନକୁ ସମୁଦ୍ର ପବନ ଏବଂ ରାତିରେ ସ୍ଥଳରୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ପବନକୁ ସ୍ଥଳବାୟୁ କୁହାଯାଏ।
କୌଣସି ଭୌତିକ ମାଧ୍ୟମ ବିନା ସିଧାସଳଖ ତାପ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିକିରଣ କୁହାଯାଏ।
ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ତାପ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିବା ବେଳେ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ଅଧିକ ତାପ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ।
ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଯିବା ଏବଂ ବୃଷ୍ଟିପାତ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁନର୍ବାର ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ଫେରିଆସିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜଳଚକ୍ର କୁହାଯାଏ।
ଭୂପୃଷ୍ଠର ଜଳ ମାଟି ଓ ପଥରର ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଭୂତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ଗଠନ କରିବାକୁ ଅନ୍ତଃପ୍ରବେଶ କୁହାଯାଏ।
ଲଦାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଶୀତଦିନେ କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ଶଙ୍କୁ ଆକୃତିର ବରଫ ସ୍ତୂପ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ।