ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମୟ ଓ ଗତି କିପରି ମପାଯାଏ, ତାହା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଦୌଡ଼ାଳିମାନେ ପ୍ରାୟ ଏକାଠି ଶେଷ ରେଖାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ବିଜେତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ସମୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାପ ଦରକାର ହୁଏ। ଏଥିପାଇଁ ଷ୍ଟପ୍ୱାଚ୍ ଭଳି ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲୋକେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ଘଟଣା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ, ଯଥା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଏହି ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି ସେମାନେ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ଜଳଘଡ଼ି, ବାଲିଘଡ଼ି ଓ ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ଭଳି ଉପକରଣ ତିଆରି କଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଛାୟା ଏବଂ ଜଳ ଘଡ଼ି ଉଭୟ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା। ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପରଠାରୁ ଓଜନ, ଗିଅର ଓ ସ୍ପ୍ରିଙ୍ଗରେ ଚାଳିତ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଉପକରଣ ଆସିଲା।
ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟାର ଉଦ୍ଭାବନ ସମୟ ମାପରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ଥିଲା। ଗାଲିଲିଓ ଦେଖିଥିଲେ ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲମ୍ବର ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ସମାନ ସମୟ ନିଏ। ଏହି ଆଧାରରେ ହାଇଜେନ୍ସ ୧୬୫୬ ମସିହାରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ଉଦ୍ଭାବନ କଲେ। ସୂତାରେ ଝୁଲୁଥିବା ଛୋଟ ଧାତବ ବଲ୍କୁ ବବ୍ କୁହାଯାଏ। ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟ ନିଏ, ତାହା ତାହାର ଆବର୍ତ୍ତ କାଳ। ଏହା କେବଳ ଲମ୍ବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ବବ୍ର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଉପରେ ନୁହେଁ। ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଲମ୍ବର ସବୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ଆବର୍ତ୍ତ କାଳ ସମାନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଗୁଣ ସମୟ ମାପରେ କାମରେ ଆସେ। ସମସ୍ତ ଘଣ୍ଟା ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ। କ୍ୱାର୍ଟଜ୍ ଘଣ୍ଟା କ୍ୱାର୍ଟଜ୍ ସ୍ଫଟିକର କମ୍ପନ ଏବଂ ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟା ପରମାଣୁର କମ୍ପନ ଆଧାରରେ କାମ କରେ।
ସମୟର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ, ଯାହାର ପ୍ରତୀକ 's'। ୬୦ ସେକେଣ୍ଡ ମାନେ ୧ ମିନିଟ୍ ଏବଂ ୬୦ ମିନିଟ୍ ମାନେ ୧ ଘଣ୍ଟା। ଆଜି କ୍ରୀଡ଼ା, ଚିକିତ୍ସା ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେକେଣ୍ଡର ବହୁ ଛୋଟ ଅଂଶ ମାପିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।
ଏହାପରେ ଗତି ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଅଧିକ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ ଥାଏ। ଏକକ ସମୟରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତାକୁ ବେଗ କୁହାଯାଏ। ବେଗ ମିଳେ ମୋଟ ଦୂରତାକୁ ମୋଟ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି। ଏହାର ଏକକ ମିଟର/ସେକେଣ୍ଡ କିମ୍ବା କିମି/ଘଣ୍ଟା। ବେଗ ଓ ସମୟ ଜଣା ଥିଲେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା ଏବଂ ଦୂରତା ଓ ବେଗ ଜଣା ଥିଲେ ସମୟ ଗଣନା କରାଯାଇପାରେ। ଯେହେତୁ ବସ୍ତୁ ସର୍ବଦା ସମାନ ବେଗରେ ଚାଲୁନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହିପରି ଗଣନାରୁ ମିଳୁଥିବା ବେଗ ହାରାହାରି ବେଗ। ଯାନବାହାନରେ ଥିବା ସ୍ପିଡୋମିଟର ଗାଡ଼ିର ବେଗ ଦର୍ଶାଏ ଏବଂ ଓଡୋମିଟର ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା ଦର୍ଶାଏ।
ସରଳ ରେଖାରେ ହେଉଥିବା ଗତିକୁ ରୈଖିକ ଗତି କୁହାଯାଏ। ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ଥିର ବେଗରେ ଗତି କଲେ, ତାହା ସମାନ ରୈଖିକ ଗତି ଏବଂ ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ତାହା ଅସମାନ ରୈଖିକ ଗତି। ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସମାନ ଗତି କ୍ୱଚିତ୍ ଦେଖାଯାଏ, ତେଣୁ ସାଧାରଣତଃ ହାରାହାରି ବେଗ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।