ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଦାର୍ଥକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାଦ୍ୟୋଗିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସୁଗମ୍ୟ, ଆର୍ଥନୀତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଯଥାର୍ଥ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ହିଁ ସମ୍ବଳ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ତଥା ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ପରିସଂସ୍ଥା କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ସମାଜର କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୋଟିଏ ପରିପକ୍ଵ ବୃକ୍ଷ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୨୭୫ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଜଣେ ମଣିଷ ପ୍ରାୟ ୩୫୦ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ କରେ।
ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରୁଥିବା ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ସୌରଶକ୍ତି ଭଳି ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।
ସୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗୁଥିବା ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ଵାରା ଶେଷ ହୋଇଯାଉଥିବା କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଭଳି ପଦାର୍ଥ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଅଟେ।
ଭାରତରେ ଗଚ୍ଛିତ ଥିବା କୋଇଲା ଭଣ୍ଡାର ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଆଗାମୀ ମାତ୍ର ୫୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଅସମାନ ଭୌଗୋଳିକ ବଣ୍ଟନ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ତଥା ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କାବେରୀ ନଦୀ ଜଳବଣ୍ଟନ ଭଳି ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
ପ୍ରଚୁର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ମନ୍ଥର ହେବାର ସ୍ଥିତିକୁ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି।
ପଞ୍ଜାବରେ ମାତ୍ରାଧିକ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ସାର ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଗୁଁ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ପ୍ରାୟ ୩୦ ମିଟର ହ୍ରାସ ପାଇ ଗମ୍ଭୀର ସଙ୍କଟ ଉପୁଜିଛି।
ପ୍ରାୟ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୁରପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମୃତ୍ତିକାର ଉର୍ବରତା ରକ୍ଷା ଏବଂ ଧାରଣୀୟ କୃଷି ପଦ୍ଧତିର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ରହିଛି।
ସିକିମ୍ ରାଜ୍ୟ ୨୦୧୬ ମସିହାରେ ସମସ୍ତ ଚାଷଜମିକୁ ଜୈବିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିଚାଳିତ କରି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଶତପ୍ରତିଶତ ଜୈବିକ କୃଷି ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି।
ସୌରଶକ୍ତିର ବିକାଶ ଓ ଉପଯୋଗକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଭାରତ ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସ ମିଳିତ ଭାବେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌର ମେଣ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
ରାଜସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭାଡ଼ଲା ସୌର ପ୍ରକଳ୍ପ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ତଥା ନେତୃତ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ଅଟେ।