ଏକାଦଶରୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଅନେକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା। ମଧ୍ୟ ଏସିଆରୁ ତୁର୍କୀ, ଆଫଗାନ ଓ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ଫଳରେ ଦେଶର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନୂଆ ରୂପ ନେଇଥିଲା। ୧୨୦୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମାମଲୁକ୍, ଖିଲିଜୀ, ତୋଗଲକ୍, ସୟଦ୍ ଏବଂ ଲୋଦୀ ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା। ଆଲ୍ଲାଉଦ୍ଦିନ୍ ଖିଲିଜୀ ଏବଂ ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ ତୋଗଲକ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ବିଫଳତା ଓ ଜନକ୍ଷତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧୫୨୬ ମସିହାରେ ବାବର ପ୍ରଥମ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟଲାଭ କରି ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଭିତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଆକବରଙ୍କ ସମୟରେ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସର୍ବାଧିକ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲା। ସେ କେବଳ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର ନ କରି ବୈବାହିକ ସମ୍ପର୍କ, ସହନଶୀଳତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଭଳି ନୀତି ଆପଣାଇଥିଲେ। ସେ ‘ସୁଲହ-ଇ-କୁଲ’ ନୀତି ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିବା ସହ ‘ମାନସବଦାରୀ’ ପ୍ରଥା ଓ ତୋଡ଼ରମଲ୍ଲଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ରାଜସ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶାସକ ଆଉରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ କଠୋର ଧାର୍ମିକ ନୀତି ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ମୋଗଲ ଶକ୍ତିର ଦ୍ରୁତ ଅବକ୍ଷୟ ଘଟିଥିଲା।
ଏହି ଯୁଗରେ ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶକ୍ତି ବିଦେଶୀ ଶାସକମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବୀରତ୍ୱର ସହ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ହରିହର ଓ ବୁକ୍କାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସାମରିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଉନ୍ନତି କରିଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଙ୍ଗବଂଶର ଶାସକ ପ୍ରଥମ ନରସିଂହଦେବ ସୁଲତାନୀ ବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରି କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଉତ୍କଳ ଇତିହାସରେ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁଗ’ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଆସାମର ଅହୋମ ଶାସକମାନେ ନିଜ ‘ପାଇକ ବ୍ୟବସ୍ଥା’ ଏବଂ ସେନାପତି ଲଚିତ ବୋରଫୁକନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସରାଇଘାଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋଗଲମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେହିଭଳି ରାଜସ୍ଥାନରେ ମହାରାଣା ପ୍ରତାପ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବରେ ଶିଖ୍ ଗୁରୁମାନେ ନ୍ୟାୟ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂଗ୍ରାମ ଜାରି ରଖିଥିଲେ।
ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତରେ କୃଷି, ଶିଳ୍ପ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ ରହିଥିଲା। ସୁରଟ, କାଲିକଟ୍ ଓ ହୁଗୁଳି ଭଳି ବନ୍ଦର ଦେଇ ବିଦେଶ ସହିତ ବ୍ୟାପାର ଚାଲିଥିଲା। ମୁଦ୍ରା ବିନା ସୁରକ୍ଷିତ ଧନ ହସ୍ତାନ୍ତର ପାଇଁ ‘ହୁଣ୍ଡି’ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଉପାସନା ସହିତ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ଅନେକ ଆହ୍ୱାନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ନିଜ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିପାରିଥିଲା।