ରାଜାରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ତାରାବାଈ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମରାଠା ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମକୁ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲେ।
ଶିବାଜୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କର କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାଜାରାମ ତୁରନ୍ତ ‘ଛତ୍ରପତି’ ଉପାଧି ପାଇ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ଶିବାଜୀ ବିଦେଶୀ ପାରସ୍ୟ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ପାଇଁ ‘ରାଜ୍ୟ—ବ୍ୟବହାର କୋଷ’ ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇଥିଲେ।
‘ପେଶୱା’ ହେଉଛି ଏକ ମରାଠୀ ଶବ୍ଦ ଯାହାର ଅର୍ଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଚାରପତି।
ତାଞ୍ଜାବୁରର ମରାଠା ରାଜା ସେରଫୋଜୀ ଦ୍ଵିତୀୟ ‘ଦେବେନ୍ଦ୍ର କୁରଭାଞ୍ଜି’ ନାମକ ଏକ ମରାଠୀ ନାଟକ ରଚନା କରିଥିଲେ।
୧୭୬୧ ମସିହାରେ ସଂଗଠିତ ତୃତୀୟ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରାଠାମାନେ ଆଫଗାନମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ।
ରାଣୀ ଅହଲ୍ୟାବାଈ ହୋଲକାର ଆଉରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା କାଶୀ ବିଶ୍ଵନାଥ ମନ୍ଦିରର ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ।
ମରାଠାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ପତ୍ରାଳାପ ଏବଂ ଲିଖନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କେବଳ ଇଂରାଜୀ ଲିପି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଥିବା ସମୟରେ ଶିବାଜୀ ଡଚ୍ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ଅମାନୁଷିକ କ୍ରୀତଦାସ ବ୍ୟବସାୟକୁ ବନ୍ଦ କରାଇଥିଲେ।
୧୬୬୫ ମସିହାରେ ପୁରନ୍ଦର ଦୁର୍ଗଠାରେ ଶିବାଜୀ ଓ ମୋଗଲ ବାଦଶାହା ଆଉରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା।
ମରାଠା ଅଶ୍ଵବାହିନୀରେ ‘ବର୍ଗୀ’ ଶ୍ରେଣୀର ସୈନିକମାନଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ଖର୍ଚ୍ଚ ରାଜ୍ୟ ବହନ କରୁଥିଲା।
ମରାଠାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିବା ‘ଚୌଥ’ କରର ପରିମାଣ ମୋଟ ରାଜସ୍ୱର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ବା ପଚାଶ ଭାଗ ଥିଲା।
ଶିବାଜୀଙ୍କ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ଗଠିତ ଆଠଜଣିଆ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳକୁ ‘ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଧାନ ମଣ୍ଡଳ’ କୁହାଯାଉଥିଲା।
ଶିବାଜୀ ବିଜାପୁରର ସେନାପତି ଆଫଜଲ୍ ଖାଁଙ୍କୁ ଏକ ବନ୍ଧୁକ ସାହାଯ୍ୟରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
୧୬୭୪ ମସିହାରେ ରାୟଗଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ବୈଦିକ ରୀତିନୀତି ଅନୁସାରେ ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଉତ୍ସବ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।