ଗୋଟିଏ ଦେଶ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେଶ ଉପରେ ଆଧିପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରି ନିଜର ଶାସନ ଓ ଅର୍ଥନୀତି ଲଦିଦେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉପନିବେଶବାଦ କୁହାଯାଏ।
୧୪୯୮ ମସିହାରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ନାବିକ ଭାସ୍କୋଡାଗାମା କାଲିକଟଠାରେ ପଦାର୍ପଣ କରି ଭାରତରେ ୟୁରୋପୀୟ ଉପନିବେଶବାଦର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲେ।
ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ଆରବ ସାଗରରେ ବାଣିଜ୍ୟ କରୁଥିବା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ କାର୍ଭାଜ ନାମକ ଏକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅନୁମତି ପତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରିଥିଲେ।
୧୭୪୧ ମସିହାରେ କୋଲାଚେଲ ଯୁଦ୍ଧରେ ଟ୍ରାଭାଙ୍କୋରର ରାଜା ମାର୍ଥଣ୍ଡ ବର୍ମା ୟୁରୋପୀୟ ଶକ୍ତି ଡଚ୍ ବାହିନୀକୁ ଶୋଚନୀୟ ଭାବେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ।
୧୭୫୭ ମସିହାର ଐତିହାସିକ ପଲାସୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ରିଟିଶ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ବଙ୍ଗର ନବାବ ସିରାଜ-ଉଦ୍-ଦୌଲାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ନିଜ କ୍ଷମତା ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା।
ସାମନ୍ତ ସନ୍ଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ବିନା ପ୍ରଶାସନିକ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ପରୋକ୍ଷ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହାସଲ କରିଥିଲେ।
କୁଖ୍ୟାତ ରାଜସ୍ୱତ୍ୱ ଲୋପ ନୀତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ନିଃସନ୍ତାନ ଭାରତୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟଧିକ କର ଆଦାୟ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ୧୭୭୦ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗଳାରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ି ପ୍ରାୟ ଏକ କୋଟି ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ।
ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀ ଏବଂ ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଦତ୍ତ ଭାରତରୁ ବ୍ରିଟେନକୁ ଚାଲିଯାଉଥିବା ବିପୁଳ ସମ୍ପତ୍ତି ହରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିକୂଳ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାରତୀୟ ବୟନ ଶିଳ୍ପ ଧ୍ୱଂସ ପାଇ କୁଶଳୀ କାରିଗରମାନେ ବାଧ୍ୟହୋଇ କୃଷି ଉପରେ ନିର୍ଭର କଲେ।
୧୮୩୫ ମସିହାରେ ଲର୍ଡ଼ ମାକଲେଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ଫଳରେ ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର ଘଟିଲା।
୧୮୫୫-୫୬ ମସିହାରେ ସିଧୁ ଓ କାହ୍ନୁ ମୁର୍ମୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସାନ୍ତାଳମାନେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଓ ଶୋଷଣ ବିରୋଧରେ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ।
୧୮୧୭ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସଂଗଠିତ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଜନଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।
୧୯୪୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୪ ତାରିଖରେ ନବରଙ୍ଗପୁରର ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡିଠାରେ ଇଂରେଜ ପୋଲିସର ବର୍ବର ଗୁଳିଚାଳନାରେ ବହୁ ଜନଜାତି ସଂଗ୍ରାମୀ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ।
୧୮୫୭ ମସିହାର ମହାନ ବିଦ୍ରୋହ ପରେ ୧୮୫୮ ମସିହାରେ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଶାସନର ଅନ୍ତ ଘଟି ଭାରତ ସିଧାସଳଖ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଅଧୀନକୁ ଆସିଲା।