ଭାରତ ଏକ ସଂସଦୀୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଆମ ଦେଶରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆପଣାଯାଇଛି, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକମାନେ ନିଜର ପ୍ରତିନିଧି ବାଛିଥାନ୍ତି। ଭାରତର ସଂସଦ ହେଉଛି ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନକାରୀ ସଂସ୍ଥା। ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ଦୁଇଟି ସଦନ ଯଥା ଲୋକସଭା (ନିମ୍ନ ସଦନ) ଓ ରାଜ୍ୟସଭା (ଉଚ୍ଚ ସଦନ)କୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଲୋକସଭାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟସଭାର ସଦସ୍ୟମାନେ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦୁଇଟି ସଦନ ରହିଥିବାରୁ ଆମ ସଂସଦକୁ ଦ୍ୱି-ସଦନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ।
ସଂସଦର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା, ବାର୍ଷିକ ବଜେଟ୍ ଅନୁମୋଦନ କରିବା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା। ସଂସଦରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ଆଇନର ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ‘ବିଧେୟକ’ ବା ବିଲ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଧେୟକ ଉଭୟ ସଦନରେ ପଠନ, ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା ଓ ଭୋଟ୍ ଗ୍ରହଣ ପରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରି ଆଇନରେ ପରିଣତ ହୁଏ। କେନ୍ଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନାମକୁ ମାତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ବାସ୍ତବ ଶାସନ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ନିଜର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଲୋକସଭା ନିକଟରେ ମିଳିତ ଭାବେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହନ୍ତି। ପ୍ରଶ୍ନକାଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସଂସଦୀୟ ସ୍ଥାୟୀ ସମିତି ମାଧ୍ୟମରେ ସାଂସଦମାନେ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଜର ରଖିଥାନ୍ତି।
ଆମ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମତାର ସନ୍ତୁଳନ ରହିଛି। ସମ୍ବିଧାନର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ସହ ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଆଇନ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁନାହିଁ ତ, ତାହା ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଯାଞ୍ଚ କରିଥାଏ। କେନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟପାଳ, ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବିଧାନସଭାକୁ ନେଇ ଶାସନ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ। କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମତା ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ତାଲିକା, ରାଜ୍ୟ ତାଲିକା ଏବଂ ଯୁଗ୍ମ ତାଲିକା ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ-ସଦନୀୟ ବିଧାନସଭା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।
ସଂସଦ ହେଉଛି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଓ ମତାମତ ଉପସ୍ଥାପନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିତର୍କରେ ବ୍ୟାଘାତ ଏବଂ ସଂସଦର କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ବା ଉତ୍ପାଦିକତା ହ୍ରାସ ପାଇବା ଏକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଅଧିକ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ପାଇଁ ଭବିଷ୍ୟତର ନାଗରିକ ହିସାବରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜର ଅଧିକାର ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ ହେବା ଏବଂ ଗଠନମୂଳକ ଭାବେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭାଗ ନେବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।