ସଂଖ୍ୟାକୁ ଲିଖିତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପ୍ରତୀକ ବା ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଖ୍ୟାସୂଚକ କୁହାଯାଏ।
ବଖଶାଳୀ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଶୂନକୁ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଆକାରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିବାର ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ।
ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ପ୍ରଥମ ଗଣିତଜ୍ଞ ଭାବେ ଭାରତୀୟ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା ପଦ୍ଧତିକୁ ନେଇ ବ୍ୟାପକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହିସାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଗଣନା ପାଇଁ ବସ୍ତୁ ସହିତ ବସ୍ତୁର ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରି ଏକ-ଏକ ମେଳକ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା।
ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଆବିଷ୍କୃତ ପ୍ରାଚୀନ ଲେବୋମ୍ବୋ ହାଡ଼ରେ ଅଣତିରିଶଟି ଗାର ବା ଟାଲି ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ।
ରୋମାନ୍ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ସଂଖ୍ୟା ଗଠନ ପାଇଁ ସାତୋଟି ମୁଖ୍ୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର ବିଭିନ୍ନ ଘାତକୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶୀ ସଂଖ୍ୟା ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ପଦ୍ଧତିକୁ ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାଚୀନ ମିଶରୀୟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ହେଉଛି ଦଶ ଆଧାର ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗଣନ ପଦ୍ଧତି।
ମେସୋପଟାମିଆର ବାବିଲୋନୀୟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀ ଷାଠିଏ ଆଧାର ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅଟେ।
ସ୍ଥାନୀୟମାନ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଖାଲି ରହିଲେ ତାହାକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନଧାରକ ସଙ୍କେତର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ।
ପ୍ରାଚୀନ ମାୟା ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲମ୍ବ ଭାବରେ ସଜାଯାଇ କୋଡ଼ିଏ ଆଧାରରେ ହିସାବ କରାଯାଉଥିଲା।
ମାୟା ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ଶୂନକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଶାମୁକା ଆକୃତିର ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନ୍ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଗଣନା ପାଇଁ ରଡ୍ ବା କାଠି ଆଧାରିତ ଦଶମିକ ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ଭାରତୀୟ ହିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଶୂନ ସହିତ ଶୂନରୁ ନଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଟ ଦଶଟି ଅଙ୍କ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ପଦ୍ଧତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଗଣିତଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମଗୁପ୍ତ ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମସ୍ଫୁଟସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପୁସ୍ତକରେ ଶୂନ ଏବଂ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟାର ଗାଣିତିକ ନିୟମାବଳୀ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।