‘ଆସ ଉତ୍କଳୀୟ’ କବିତାଟି ଜାତୀୟ କବି ବୀରକିଶୋର ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ କବିତା। ଏହି କବିତାରେ କବି ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ, ବୀରତ୍ୱ ଏବଂ ଆତ୍ମବଳିଦାନର ଗାଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସମସ୍ତ ଉତ୍କଳବାସୀଙ୍କ ମନରେ ଦେଶପ୍ରେମ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅତୀତର ସେହି ମହାନ କଥା ମନେପକାଇଲେ ଆମ ମନ ଗର୍ବରେ ଭରିଉଠେ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆପେଆପେ ମୁଣ୍ଡ ନଇଁଯାଏ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପ୍ରାଣବଳି ଦେଇ ଅମର ହୋଇଥିବା ବୀର ସଂଗ୍ରାମୀ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ହଜୁରୀଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ସାହସକୁ କବି ଏଠାରେ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର ବୀର ପାଇକ ପୁଅମାନେ ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଜୀବନର ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ। ଆମେ ସେହି ବୀର ଜାତିର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବା ଦାୟାଦ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ତ୍ୟାଗର ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ବା ବିଭୂତିକୁ ଆମେ ଅଙ୍ଗରେ ବୋଳି ହେବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ତୋଷାଳି ପ୍ରାନ୍ତର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବୀରମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ନଦୀ ବହିଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ମାଟି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଶାନ୍ତି, ମୈତ୍ରୀ, ପ୍ରୀତି ଏବଂ ଅହିଂସାର ପବିତ୍ର ଦୀକ୍ଷା ଦେଇ ଅତୁଳନୀୟ ହୋଇପାରିଥିଲା।
ଏହି କବିତାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଆହୁରି ଅନେକ ଅମର ସନ୍ତାନଙ୍କ ତ୍ୟାଗର କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଜାତିର ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବାର ବର୍ଷର କୁନି ବାଳକ ଧରମା ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଝାସ ଦେଇ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲା, ଯାହାର ଅଲିଭା କାହାଣୀ ପୃଥିବୀ ଥିବା ଯାଏଁ ସଭିଏଁ ମନେ ରଖିବେ। ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ନିଜର ତ୍ୟାଗ ଓ ମହାନ ଆଦର୍ଶ ବଳରେ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥିଲେ। ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମର କୁନି ନାଉରିଆ ସୈନିକ ବାଜି ରାଉତ ଇଂରେଜ ଗୁଳି ଆଗରେ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲା। ତା’ର ପବିତ୍ର ନାମ କଦାପି ଲୁଚି ରହିବ ନାହିଁ।
ଏହି କବିତାଟି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ବଳିଦାନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ସହ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ତଥା ଦେଶକୁ ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ମାତୃଭୂମିର ସେବା ପାଇଁ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ଜାତିର ସମ୍ମାନକୁ ସର୍ବଦା ଉଚ୍ଚରେ ରଖିବା ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଉତ୍କଳୀୟଙ୍କର ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।