ଯେଉଁ ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିଫଳକ ପୃଷ୍ଠ ବକ୍ର ବା ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ହୋଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ କୁହାଯାଏ।
ଭିତର ଆଡ଼କୁ ବଙ୍କା ଥିବା ପ୍ରତିଫଳକ ପୃଷ୍ଠଯୁକ୍ତ ଦର୍ପଣକୁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଏବଂ ବାହାରକୁ ବଙ୍କା ଥିବା ଦର୍ପଣକୁ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ କୁହାଯାଏ।
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସିଧା ଓ ବର୍ଦ୍ଧିତ କିମ୍ବା ଓଲଟା ଓ ଛୋଟ ହୋଇପାରେ।
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା ସିଧା ଏବଂ ବସ୍ତୁର ଆକାରଠାରୁ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆପତନ କୋଣ ସର୍ବଦା ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହିତ ସମାନ ହୁଏ।
ଆପତିତ ରଶ୍ମି, ଆପତନ ବିନ୍ଦୁରେ ଅଙ୍କିତ ଅଭିଲମ୍ବ ଏବଂ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ସମସ୍ତେ ଏକା ସମତଳରେ ରହନ୍ତି।
ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ସମତଳ, ଅବତଳ ଏବଂ ଉତ୍ତଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଅଟେ।
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ସମାନ୍ତରାଳ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକୁ କେନ୍ଦ୍ରାଭିସାରୀ କରୁଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଏହାକୁ କେନ୍ଦ୍ରାପସାରୀ କରିଥାଏ।
ଟର୍ଚ୍ଚ, ଗାଡ଼ିର ହେଡ଼ଲାଇଟ୍ ଏବଂ ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସାରେ ବସ୍ତୁକୁ ବଡ଼ କରି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଯାନବାହାନର ପାର୍ଶ୍ୱ-ଦୃଶ୍ୟ ଦର୍ପଣରେ ପଛ ରାସ୍ତାର ବ୍ୟାପକ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।
କାଚ ବା ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକରେ ତିଆରି ବକ୍ର ପୃଷ୍ଠ ଥିବା ମାଧ୍ୟମକୁ ଲେନ୍ସ ବା ଯବକାଚ କୁହାଯାଏ।
ମଝି ଭାଗ ମୋଟା ଥିବା ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକକୁ ଏକତ୍ରିତ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଅଭିସାରୀ ଲେନ୍ସ କୁହାଯାଏ।
ମଝି ଭାଗ ପତଳା ଥିବା ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଅପସାରୀ ଲେନ୍ସ କୁହାଯାଏ।
ସମାନ୍ତରାଳ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଚ୍ଛ ଲେନ୍ସ ଦେଇ ଗତି କରି ଯେଉଁ ବିନ୍ଦୁରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାକୁ ଲେନ୍ସର ଫୋକସ କୁହାଯାଏ।
ଚକ୍ଷୁ ବ୍ୟତୀତ ଚଷମା, ବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ, କ୍ୟାମେରା ଏବଂ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।